MEHMET ERDAL

Son bir aydır Datça Belediyesi ile tartıştığımız konunun ne olduğu, artık biliniyor; “tahsis ücreti”

Tartışma konumuz, çok özet olarak şudur:

Öncesi de var ama sorunun kamuoyu önünde tartışılmaya başlandığı zaman dilimini esas alırsak, Datça Belediye Meclisi 03.03.2025 günü yapılan Mart Ayı Olağan Toplantısı'nda 2025 Yılı Gelir Tarifelerinin Güncellenmesine ilişkin Plan ve Bütçe Komisyon raporunu görüşürken, Datça Belediyesi sınırları içerisindeki pazar yerlerinde satış yapan üreticilerden her hafta m2 bazında 15TL., diğer pazarcılardan (manav, peynirci, giyimci, hırdavatçı, kuru yemişçi vb.) 20 TL. “tahsis ücreti” alınmasına oy çokluğuyla karar verdi. Datçalı üreticiler ve pazarcılar, istisnasız hepsinden her hafta m2 bazında alınan “işgaliye harcına” ve birim (tezgah) bazında alınan “evsel katı atık bedeline” ilaveten alınmasına karar verilen bu tahsis ücretinin kendilerine nasıl yeni bir yük getirdiğini anladıkları andan itibaren de yüksek sesle tepki göstermeye başladılar. Datça Belediyesi ise Datçalı üreticilerden ve pazarcılardan yükselen bu tepkilere karşı “2012/2013 yılından beri güncelleme yapılmadı; yapılan, güncellemedir.” şeklinde açıklamalar yapmaya ve algı yaratmaya çalıştı.

İlk olarak, 07.04.2025 günü yapılan Belediye Meclisi Nisan Ayı Olağan Toplantısı'nda toplantıyı yöneten belediye başkan yardımcısı Mutlu Gündoğan tarafından canlı yayında bir soruya yanıt verirken “2013 yılından beri zam yapılmayan bir pazar yeri var” biçiminde dillendirilen ve bilahare sokaklarda pek çok ağızdan benzer söylemlerle tekrarlanan bu açıklamalara göre pazar yerlerindeki üreticilerden ve diğer pazarcılardan toplanan işgaliyelerde 2012/2013 yılından itibaren herhangi bir güncelleme yapılmamış, bu nedenle de işgaliyeler m2x2.50TL. gibi çok komik bir rakamda kalmıştı; belediye, şimdi bu işgaliyeyi güncelleme gereği duymuştu.

Datça Belediyesi'nin bu açıklamaları ne ölçüde gerçekçidir?

Bugünkü yazımızın konusu, budur.

YAPILAN GÜNCELLEME MİDİR?

Hem 2008-2017 yılları arasına ait elimde bulunan, hem de 2015 yılı sonrasına ilişkin İnternette herkesin kolayca erişebileceği verilere göre, tartışılan konuya örnek olan İskele Mahallesi Semt Pazarı'nda 2012/2013 yılından önce, örneğin 2008-2009-2010-2011-2012 yıllarında her pazarcıdan a) birim bazında “pazara giriş” parası, b) birim bazında çöp ve c) m2 bazında işgaliye harcı alınıyordu.

Şöyle ki:

a) Önceki yıllara ait veriler hiç şüphesiz belediyenin elinde vardır; benim elimdeki verilere göre, her pazarcıdan yılda iki taksit halinde alınan “pazara giriş” ücreti, örneğin, 2008 yılında toplam 520 TL, 2009 yılında 605TL., 2010 yılında 680TL., 2011 yılında 750TL., 2012 yılında 808TL alınıyor. Sonrasında, belediye bu parayı da almaktan vaz geçiyor. (Bunun nedeni Sayıştay raporları olabilir mi?)

b) Her hafta her pazarcıdan birim başına alınan çöp parası, örneğin, 2008 yılında 2.75TL., 2009 yılında 3.00TL., 2010 yılında 3.30TL., 2011 yılında 3.60TL., 2012 yılında 4.00TL., 2013 yılında 4.50TL alınıyor. Sonrasında, belediye 19 Ocak 2013 tarihinden sonraki haftadan itibaren bu çöp parasını almaktan vaz geçiyor. Taa ki 1-2 yıl öncesi alınmaya başlanılan “evsel katı atık bedeline” kadar. (Bunun alınmama nedeni de Sayıştay raporları olabilir mi?)

c) Pazara gelen her pazarcıdan her hafta m2 bazında alınan işgaliye harcında durum biraz farklı. Şöyle ki: Datça Belediyesi, örneğin, 2015 yılına kadar üreticilerden m2 bazında 0.50TL. alıyorken 2016 yılında 0.80TL., 2017-2018-2019-2020-2021 yıllarında 1.50TL., 2022 yılında 1.75TL., 2023 yılında 2.00 TL., 2024 ve 2025 yıllarında 2.50TL., alıyor. Diğer pazarcılardan ise, yine elimdeki verilere göre, örneğin, 2008-2025 yılları arasında m2 bazında 2,50TL alıyor.

Belediye, pazara gelen her pazarcıdan her hafta m2 bazında aldığı işgaliye harcını üreticilerde neden 0.50TL.'den başlatarak alıyor ve yıldan yıla arttırdıktan sonra 2.50TL.'ye gelince duruyor? Üreticiler dışındaki pazarcılardan ise neden hep 2.50TL.'den alıyor?

Bunun nedeni, işgaliye harcının alınmasının yasal dayanağı olan 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 56. Maddesidir.

YASA, NE DİYOR?

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 56. Maddesi, belediyeler tarafından pazara gelen her pazarcıdan (üreticiler + diğer pazarcılar) her hafta m2 bazında alınan işgaliye harcının alt ve üst sınırlarını belirliyor: Alt sınır m2x0.50TL., üst sınır m2x2.50TL. Belediyeler, işgaliye harcını bu sınırların dışına çıkmamak kaydıyla alabiliyorlar. İnisiyatif alanları, bu sınırlar ile sınırlı kalıyor. Bu nedenledir ki Datça Belediyesi, üreticilerden aldığı işgaliye harcını m2 bazında 0.50TL.'den başlatıyor, yıl yıl artırarak 2024 yılında 2.50TL.'ye geliyor ve o noktada kalıyor. Üreticiler dışındaki pazarcılardan ise, elimdeki verilere göre 2008 yılından beri üst sınır olan 2.50TL.'den alıyor, daha üste çıkamıyor.

Bu noktada sorulması gereken soru şudur:

Belediyenin sözünü ettiği, güncellenmesi (zam yapılması) gerekirken güncellenemeyen (zam yapılamayan) nedir?

ALINAN, NEDİR?

“Pazara giriş” ve “çöp parası” 2012/2013 yılı sonrasında alınmadığına, üreticilerden alınan m2 bazındaki işgaliye harcı 2024 yılına kadar yıl yıl arttırıldığına göre, belediyenin kast ettiği, olsa olsa, üreticiler dışındaki pazarcılardan 2008-2025 yılları arasında m2x2.50TL alınan işgaliye harcıdır. İyide, o konuda, yasal olarak bir keyfiyet değil, bir zorunluluk söz konusudur. Nitekim şimdiki yönetim de bu zorunluluğun bilincinde olarak hareket ediyor. Örneğin, 2025 yılı 3. taksitlerine (mart ayı) ilişkin ödeme makbuzlarında belediye pazarcılardan işgaliye harcını (m2x2.50TL.) olarak aynen almaya devam ediyor. Mart ayı belediye meclis toplantısında alınmasına karar verdiği “tahsis ücreti” bedelini ise bilahare hesaplıyor ve alıyor. Yani, belediyenin mart ayı ödeme makbuzlarına göre, “işgaliye harcı” ile “tahsis ücreti” iki ayrı kalemdir ve iki ayrı kalem olarak tahsil edilmektedir. Bir başka deyişle, belediye söylemde “güncellemeden” söz ediyor ama gerçekte bunun böyle olmadığını belediyenin kayıtları söylüyor.

Son söz:

Bugünkü koşullarda çok komik kalan m2x2.50TL şeklindeki işgaliye harcının güncellenmesi şarttır ki bunu yıllardır savunuyorum ama bunun güncellenmesi, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 56. Maddesini kabul eden TBMM'nin yetki alanındadır, belediyenin değil.