Prof. Dr. Ahmet Tuncay TURGUT / Hekim, Akademisyen, Sivil Toplum Gönüllüsü

Bir kent büyüyorsa, insanına daha iyi bir yaşam sunması gerekmez mi?

Milas’ta binalar yükseliyor, nüfus artıyor. Peki, bu büyüme günlük hayatımızı ne kadar kolaylaştırıyor? Sabah işe giderken bozuk yollardan kaçınmak, kaldırımda yürüyebilmek için park etmiş araçların arasından geçmemek, evde musluktan düzenli su akmasını ve elektriğin kesilmemesini beklemek… Bunlar bir kentte yaşayan insanların en temel beklentileri değil mi?

Akşam olduğunda insan biraz nefes almak, çocuğunu bir parka götürmek, ailesiyle bir kültür etkinliğine katılmak istiyor. Bütün bunlar ayrıcalık değil; yaşanabilir bir kentin olağan imkânlarıdır.

Milas’ın nüfusu artıyor. Ancak asıl mesele kaç bin kişinin daha burada yaşamaya başladığı değil, bu büyümenin nasıl bir kent yaşamına dönüştüğüdür.

Öyleyse soralım: Milas kentleşiyor mu yoksa yalnızca büyüyor mu?

NÜFUS BÜYÜYOR, PEKİ KENTLEŞME NEREDE?

Mevcut nüfus verilerine göre Milas kent merkezinin nüfusu 2007’de 48.896 iken 2025’te 73.321’e yükseldi. Bu, yaklaşık yüzde 50’lik bir artış demek. Aynı dönemde Türkiye nüfusu yaklaşık yüzde 22 arttı.

Verilerde geçmiş yılların merkez sınırlarının birebir eşleştirilmesi gerektiğini not etmekle birlikte, ortaya çıkan tablo dikkat çekici: Milas merkezindeki nüfus artış hızı, Türkiye genelindeki artışın iki katından fazla.

Bu büyüme tek başına bir sorun değil. Sorun, nüfus artışının gerektirdiği altyapının, yeşil alanların, ulaşım olanaklarının ve sosyal hizmetlerin aynı ölçüde gelişip gelişmediğidir.

Daha fazla insan; daha fazla konutun yanı sıra daha fazla park, güvenli kaldırım, düzenli ulaşım, yeterli su ve güvenilir enerji altyapısı ihtiyacı demektir.

Milas’ın sınavı, büyümek değil; büyürken yaşanabilir bir kent olabilmek.

YEŞİL ALAN: HEDEFLER YETERLİ Mİ?

Milas Belediyesinin 2020–2024 Stratejik Planı’nda toplam yeşil alan miktarı 2019 yılı için 250.000 m², 2024 hedefi ise 300.000 m² olarak belirlenmişti. Aynı planda kişi başına yeşil alanın 2019’daki 1,79 m²’den 2024’te 2,15 m²’ye çıkarılması hedefleniyordu.

2025–2029 Stratejik Planı’nda ise 2024 başlangıç değeri 280.000 m², 2029 hedefi 305.000 m² olarak gösteriliyor.

İki plandaki tanımlar aynıysa, önceki planda belirlenen 300.000 m² hedefinin 20.000 m² altında kalınmış görünüyor. 2019’daki 250.000 m²’den 2024’teki 280.000 m²’ye geçiş yüzde 12’lik bir artış demek. Oysa önceki planda hedeflenen artış yüzde 20’ydi.

Yeni planda beş yılda öngörülen ilave yeşil alan ise yalnızca 25.000 m²; yaklaşık yüzde 8,9’luk bir artış.

Bununla ilgili olarak karşılaştırmaya değer bir başka veri var. Menteşe Belediyesi 2023 yılında kişi başına 7,25 m² yeşil alan bildirmişti. Bu değer, Milas’ın eski stratejik planında 2024 için belirlenen 2,15 m²’lik hedefin yaklaşık 3,4 katı.

Türkiye’de Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği’nde kentsel yerleşim alanları için kişi başına 10 m² açık ve yeşil alan standardı belirlenmiştir. Milas Belediyesinin kişi başına yeşil alan için ilk 2020’de belirlediği hedef ise yalnızca 2,15 m² idi.

Bu hedef, ulusal standardın yaklaşık beşte biri düzeyindedir.

Başka bir ifadeyle, hedeflenen miktar kişi başına 10 m² standardının yaklaşık 4,7 kat altındadır.

Temel soru açık: Yaklaşık 73 bin kişinin yaşadığı Milas merkezinde insanlar evlerinden yürüyerek ulaşabilecekleri, çocuklarını götürebilecekleri ve dinlenebilecekleri yeterli yeşil alana sahip mi?

Yeşil alan, yalnızca raporlardaki metrekarelerden ibaret değildir. Önemli olan, bu alanların insanların gündelik yaşamına ne ölçüde katılabildiğidir.

YOL VE KALDIRIM: YAPILAN İŞİN MİKTARI MI, KALİTESİ Mİ?

Milas Belediyesinin 2024 Faaliyet Raporu’nda 105.000 m² birinci kat asfalt sathi kaplama ve 76.423 m² parke yol çalışması bildiriliyor. Ancak yol hizmetini yalnızca dökülen asfaltın miktarıyla ölçmek şüphesiz yeterli değil. Yolun dayanıklılığı, altyapı çalışmaları sonrasında ne kadar sürede onarıldığı ve yaya güvenliğinin korunup korunmadığı da önemli.

Milas’ta şehir merkezinden kenar mahallelere doğru gidildikçe yolların köstebek yuvası haline geldiğini görüyoruz. Milas’ta Aydınlıkevler Mahallesi Erdal Çerçi Caddesinde altyapı çalışmaları sonrasında kapatılmadığı bildirilen çukurların bir aracın hareket edemez hâle gelmesine yol açtığı yerel basında haberleştirildi. Akıllı Kavşak–Cumhuriyet Mahallesi güzergâhındaki bozuk yollar da araç hasarı ve güvenlik riski şikâyetlerine konu oldu.

Ahmet Taner Kışlalı ve Müştakbey caddelerinde araçların kaldırımları ve bisiklet yollarını işgal etmesi nedeniyle yayaların geçişte zorlandığı da yerel basına yansıdı.

Bunlar bütün kentteki yol kalitesini ölçen istatistikler değil; ancak gündelik yaşamda karşılaşılan somut sorunlar.

Bir yolun kazılması bazen zorunludur. Önemli olan, çalışma tamamlandığında yolun düzgün biçimde onarılması ve aynı sorunların tekrarlanmamasıdır. Aksi hâlde vatandaş yalnızca zaman kaybetmez; aracının lastiği, süspansiyonu ve güvenliği de risk altına girer.

Bir kentte yol yapılması kadar, yapılan yolun kalitesi ve sürekliliği de önemlidir.

ŞEHİRDE YAŞAMAK, YALNIZCA EVDEN İŞE GİTMEK DEĞİLDİR

Bir kentin niteliğini belirleyen unsurlardan biri de sosyal ve kültürel yaşamdır.

Aileler hafta sonları çocuklarıyla nereye gidebiliyor? Gençler hangi etkinliklere katılabiliyor? Tiyatro, konser, söyleşi, sergi ve benzeri kültürel faaliyetler ne ölçüde düzenli ve erişilebilir? Yoksa pek çok kent sakini için sosyalleşme şehir dışındaki düğün salonlarında düzenlenen etkinliklerle mi sınırlı kalıyor?

Çağdaş kent yaşamı; insanların düzenli olarak buluşabildiği, çocukların ve gençlerin kendilerini geliştirebildiği, farklı kuşakların ortak alanları paylaşabildiği bir sosyal hayat gerektirir.

Milas’ın tarihî ve kültürel birikimi bu açıdan önemli bir avantaj oluşturuyor. İhtiyaç, bu birikimi gündelik yaşamın parçası hâline getirecek daha düzenli ve erişilebilir etkinliklerdir. Kültür merkezleri de yalnızca bina olarak değil, kentlilerin kullandığı ve hayat verdiği mekânlar olarak değerlendirilmelidir.

KENTLEŞMEK, BETONLAŞMAK DEĞİLDİR

Milas’ın kırsal kimliği bir eksiklik değil, önemli bir zenginliktir. Zeytincilik, yerel üretim, pazar kültürü ve geleneksel zenaatlar kent yaşamını zenginleştirebilir. Bunun yolu, kırsal mirası çağdaş şehircilikle buluşturmaktan geçer.

Milas hem köklü kırsal kimliğini koruyabilir hem de güvenli kaldırımları, erişilebilir parkları, düzenli ulaşımı, güçlü altyapısı ve canlı kültürel yaşamıyla çağdaş bir kent olabilir.

Bunun için nüfus artışının gerektirdiği hizmetleri bir bütün olarak değerlendirmek gerekir. Yeşil alan, yol, kaldırım ve sosyal yaşam birbirinden bağımsız konular değildir; hepsi kentte yaşayan insanların yaşam kalitesini belirler.

MİLAS, ŞEHİR Mİ, BÜYÜK BİR KÖY MÜ?

Bu soruyu Milas’ın sahip olduğu tarihî, kültürel ve doğal birikimin gerçek bir kent yaşamıyla buluşmasını istediğimiz için soruyoruz.

2007’den 2025’e yaklaşık yüzde 50 büyüyen bir kentte başarıyı yalnızca yeni binalarla ölçemeyiz. Nüfus artışının yanında yeşil alanların, yolların, kaldırımların ve kültürel yaşamın nasıl geliştiğine de bakmalıyız.

Şehir olmak, binaların yan yana gelmesi değildir. İnsanların güvenle yürüyebildiği, nefes alacak yeşil alan bulabildiği, ailesiyle sosyal ve kültürel etkinliklere katılabildiği bir yaşam düzeni kurmaktır.

Milas’ın önündeki asıl sınav, büyümeyi planlı, yeşil, erişilebilir ve yaşanabilir bir kent olma fırsatına dönüştürmektir.

Milas’ın ihtiyacı daha fazla beton değil; daha fazla kent yaşamıdır.