NEVZAT ÇAĞLAR TÜFEKÇİ

nevzatcaglartufekci@gmail.com

Milas Musevi Mezarlığı, bugün ziyarete kapalı olan tarihi Gümüşkesen anıtının yakınında, Sodra Dağının eteklerindedir. Milas’ın güney batısında yer alır. 1970’li yıllara kadar Milas’ta yaşam süren Musevi Cemaatinden geriye kalan bir kültürel mirastır. Milas doğumlu Museviler, mezarlıkta yatan atalarını ziyarete gelirler Dünyanın değişik ülkelerinden: İsrail’den, Avrupa’dan ve ABD’den. Milas Musevi Cemaatinin çocuklarıyla Milas arasında bir bağ oluşturur, mezarlık.

BOHOR JAKOV’UN MEZARI VE GÖZLEMLERİM

Milas doğumlu Musevi hemşehrimiz Ersel Siyman, dedesi Bohor Jakov’un mezarını yaptırmak istediğini ve mezarın yerini tespit etmemi rica etti benden. Bugün (14 Nisan, Perşembe) mezarlığa gittim. Mezarlık içinde gezindim. Sonunda Bohor Jakov’un mezarını buldum. Ersel Siyman’ın annesi, babasının mezarı kaybolmasın diye, mezarın üzerine sıvanan basit bir çimento harcının yüzeyine babasının adını yazmış, oradan bulduğu bir çubukla. Bu baba-kız simgesi, sevgisi orada halâ, bir “yazı-anıt” gibi duruyor.

Mezarlığın içinde gezinmem sırasında; mezarlıkta çöp kirliliği ile karşılaştım. Milas Belediyesi zaman zaman mezarlık içinde temizlik yapıyor ama çevreden atılanlarla mezarlık kısa sürede çöp istilasına uğruyor. Mezarlıkta ne ararsan var; plastikler, elbiseler, kartonlar, plastik yemek kapları vd.

Mezarlığın üstünde blok halinde inşaatlar yapılıyor. İnşaatın molozları mezarlığın üst duvarının boydan boya kenarına dökülmüş. Tam bir görüntü kirliği ve peyzaj bozulması. Bu molozların içinde bulunan plastik, karton, pet vb. atıklar mezarlığın içine savrulmuş. İnşaattan ve molozlardan kalkan tozlar çevrede oturanları da rahatsız ediyormuş. Hazır betonun akan suyu, bazı mezarların üstüne akmış ve İbranice yazıları, mezar kitabelerini kapatmış.

İŞ YAPANLARIN SORUMLULUĞU

Kent merkezinde ve nerede olursa olsun bina vb. iş yapanlar, çevre kirliliği yaratmamalı. İş yaptıkları yerlerdeki tarihi ve kültürel mirasa zarar veren, görüntü kirliliği yaratan manzaraların oluşmasına izin vermemelidirler. Bu kent ve doğa hepimizin. Yaşadığımız mekânları ve çevreyi korumak her yurttaşın görevi, sorumluluğu olmalı. İş insanları para kazanırlarken, çevrelerini de koruma konusunda sorumlukları bulunduğunu unutmamalıdırlar.  Molozlar için daha önce zabıta gitmiş, gereğini yapmış ama molozlar halâ yerinde duruyor. Burada, Belediyeden önce, iş yapan vatandaşlar kentlilik bilinci içinde hareket etmeli, belediyenin müdahalesine fırsat yaratmamalıdırlar.

MEZARLIK İÇİN NE YAPILMALI?

Mezar taşları yerinden sökülmüş ve başka başka yerlerde. Birçok mezar taşı yerinden oynatılmış, kazılmış ve İbranice yazılı mezar taşları olması gereken yerlerde değil. Bu konuda Mezarlıktan sorumlu Muğla Büyükşehir Belediyesi, Milas Belediyesi ve Milaslı doğumlu Museviler elele vererek mezarlık düzenlenilmeli. Mezarlığa, mezarlık kimliği kazandırılmalıdır. Bu bir kültürel mirastır ve geçmişte Milas’ta yaşayan Musevi hemşehrilerimizin bize emanetidir. Hangi dinden, hangi kültürden olursa olsun mezarlıklar; kutsalımızdır ve mezarlıklar korunmalıdır. Bir Müslüman Mezarlığı neyse; bir Yahudi, Ermeni ve Süryani mezarlığına da aynı yaklaşım ve duyarlılıkla sahip çıkılmalı, korunmalı. Geçmişte Milas Belediyesi mezarlığın etrafını duvarla çevirdi. Şimdi Muğla Büyükşehir Belediyesi, Duvarların üzerine tel örgü/çit çekecekmiş. 

Milas Yahudi Mezarlığı, yaşayan Musevi hemşerilerimizle aramızdaki bağdır. Bu mezarlığa gerekli korumacılık sağlanmalı, dışarıdan mezarlığa ziyarete gelenler için burası bizim Milas’ın yüzakı olmalıdır. Bakımlı ve temiz bir Musevi Mezarlığı ile, atalarını ziyarete gelenlerin, Atalarının emin ellerde olmasının gönül rahatlığı içinde ve Milaslılar’a teşekkür ederek Milas’tan ayrılmalarını sağlamak bizim için bir insani görev ve kazanımdır…

SONUÇ

Atalarının izini sürenler için mezarlık en iyi şekilde korunmalı. Örneğin İngiltere’de yaşayan Ruben Lee (62), Temmuz 2019’da, Büyük dedesi Musevi Rabeno Amateau (1840-1913)’nun doğduğu toprakları görmek, onunla ilgili bilgi ve belgeye ulaşmak için eşi Swee ile birlikte Milas’a gelmişti. İngilizce öğretmeni Saadet Ökten’in rehberliğinde, onları Milas Musevi Mezarlığına götürdük ve Ruben orada bir yakınından iz bulabilmek için tek tek mezar taşlarını inceledi. Notlar aldı, fotoğraflar çekti. Mezar taşları ve üzerindeki yazılar, yakınları hakkında bilgi toplamak isteyenler için çok önemli. (Bizler bile soyağacımızı araştırmıyor muyuz?) Dışarıdan gelen bir Musevi’nin, Milas Musevi Mezarlığında bir yakınının izine rastlaması, o yakını vasıtasıyla kendisiyle Milas arasında manevi anlamda bir aidiyet bağı kurması, Milas’ın Kent Kimliği açısından çok önemlidir. Bu nedenle bu mezarlar bunun için korunmalı. Mezar taşlarının ve kitabelerinin geçmişe ışık tutması gibi bir işlevsellikleri bulunmaktadır.