MEHMET ERDAL

(Beşinci Bölüm)

18.09.2026, Cuma günü Altınoluk'tan yola çıktık; Gömeç'e dönüyoruz. Dönüş yolunda, iki özel müze ve bir anı evi ziyaret edeceğiz.

16.09.2026 günü kuzeye doğru yol almaya başlamadan önce de Sevda, Tahtakuşlar Etnografya Müzesi'nden söz etmişti. Yola çıkarken niyetimiz, Hasanboğuldu Piknik Alanı ziyareti sonrası Altınoluk'a gitmeden önce bu müzeyi de gidip görmekti. Hasanboğuldu Piknik Alanı ziyaretimiz uzun sürüp müzenin kapanış saatinin (16.00) yaklaştığını görünce, pas geçmiştik.

Güre'nin içerisine girince, Navigasyonun “Sola dönün” dediği yerden Tahtakuşlar Köy Yoluna döndük. Biraz gittik. Önümüze oku sağa dönük “Çamlıbel” tabelası çıktı. Oyuncu Tuncel Kurtiz'in mezarı, Çamlıbel'de idi. Tahtakuşlar istikametinde devam ettik.

TAHTAKUŞLAR ETNOGRAFYA GALERİSİ

Etnografya binası, köy binaları görünmeden hemen önceki bir noktada yolun solundaydı; yoldan sola doğru uzunlamasına giden binanın görünen yan duvarının yüksekçe bir yerine çakılı kalın tahta dilimleri üzerine yazılmış “TAHTAKUŞLAR ETNOGRAFYA GALERİSİ” yazısı ile birlikte müze binasının göz alıcı bir görünümü vardı.

Binanın giriş yapılan ön kısmında, çok sayıda sarı renkli tabela vardı. Bu tabelaların birisinde, galerinin 1991 Haziran ayında Balıkesir Valisi Kemal Esensoy tarafından hizmete açıldığı yazıyordu.

Türkiye'nin ilk özel Etnoğrafya Müzesi ve bir köyde kurulan ilk sanat galerisi olan Tahtakuşlar Etnografya Galerisi'nden içeriye girişte, sol tarafta hafif sakallı genç bir görevli duruyordu. Görevli, burasının “özel bir müze” olduğunu, o nedenle “müze kartının” ve 65 yaş indiriminin geçerli olmadığını söyledi. 150+150=300.00 TL. ödedik. “Sağ ve sol tarafta iki bölüm daha var. İçeride fotoğraf çekmek yasak.” dedi.

Tahtakuşlar doğumlu ilkokul öğretmeni Alibey Kudar tarafından kurulan galeride, yöresel Türkmen yaşamına, geleneklerine, inançlarına ve ahşap işçiliğine dair çok çeşitli çok sayıda örnek eşyanın yanı sıra Kazdağı efsanelerine ilişkin ya da bazı Türki Cumhuriyetler tarafından gönderilen sanat eserleri de sergileniyordu; bu galeride, “yok” yoktu.

1994 yılında Birleşmiş Milletler UNESCO Ödülü alan galerinin içerisinde Kaz Dağlı Salih Reis Paşa Kütüphanesi, Oramiral Emin Göksan Deniz Bölümü, M. Selim Turan Sanat galerisi, Orta Asya'dan günümüze Türk Kültürü Bölümü... de yer alıyordu. Galerinin sağ tarafındaki bölümünde, bir camekan içerisinde dünyanın en büyük deri sırtlı kaplumbağası sergileniyordu. Bu etobur kaplumbağa, 360 kğ. ağırlığında ve 1.97 cm uzunluğundaydı.

Galeriyi gezerken gördüğüm bazı eşyalar, doğup büyüdüğüm köyde günlük yaşamda kullandığımız eşyalar ile aynıydı ya da büyük bir benzerlik içerisindeydi. Galeri çıkışında, galeriyi aile büyüklerinin kurduğunu söyleyen gencin anlatımına göre, Tahtakuşlar Etnografya galerisi, Türkiye'de 2. açılan özel müzeymiş. “O dönemde, 'özel müze' çok bilinmiyordu.” dedi.

Galeri çıkışı, “Gelmişken köyün içerisine de girelim.” dedik. Araba ile köyün içerisinde ilerledik. Bir süre gittik. Köy içerisinde yol boyu kahve vb. bir yer göremedik. Yol ıssızdı. Bir yerden sonra döndük.

ÖZEL KAZDAĞI MÜZESİ

Tahtakuşlar dönüşü, Çanakkale-İzmir kara yoluna girdik. Bir süre devam ettik. Sonra, Navigasyonun gösterdiği yerden sağa döndük. Tuğladan yapılmış bacası hala sapasağlam duran eski bir zeytinyağı fabrikasının bir bölümü içerisinde yer alan Özel Kazdağı Müzesi'nin dış duvarına yanaşıp aracı park ettik. Müzenin önündeki bahçeye yöneldik.

Müzenin içerisine, iki kadın çalışanın bulunduğu sabun vb. yöresel ürünlerin satıldığı bölümden geçilerek giriliyordu. Çalışan kadınlardan yaşça büyük olanına giriş ücreti olarak 100+100=200.00 TL. yerine, benim öğretmen okulu mezunu olmamdan dolayı indirimli, 150.00 TL. ödedik. “İstediğiniz gibi fotoğraf, video çekebilirsiniz.” dedi. Çok memnun olduk.

Bu müzede, Kazdağları, Edremit ve yöre ile ilgili çok sayıda eşya, fotoğraf ve bilgi yer alıyordu.

Bu müzede gördüklerimizi ve müzeyi gezerken okuduklarımızdan, gördüklerimizden edindiğimiz bilgileri özetlemeye bile kalksam bu yazı çok uzun olur. Bunun yerine, yolu Kuzey Ege'den geçenlere Güre'de bir saat mola verip bu müzeyi de gezip görmelerini öneriyorum.

SABAHATTİN ALİ ANI EVİ

Güre'den yola çıkıp Edremit'e geldikten sonra, Edremit Belediyesi'nin aslına uygun olarak restore edip Sabahattin Ali Anı Evi'ne dönüştürdüğü yapıyı bulmak için sokak aralarında bir süre dolaşıp durduk. Araç ile dolaşarak bulamayacağımıza karar verdikten sonra, Navigasyonun bizi getirdiği bir noktada aracı park ettik. Yakınımızdan geçen orta yaşlardaki bir-iki kişiye sorduk. Bilemediler. Biraz ilerledik. Sokakta oynayan iki çocuk gördük. Onlara sorduk. Onlar da bilemediler. Onlardan birisi, ileriden bulunduğumuz yere doğru gelmekte olan 12-13 yaşlarında bir başkasını işaret ederek, “O bilir. Ona sorun.” dedi. İşaret ettikleri genç geldi. Sorduk. Sol eliyle işaret ederek, “Şu tarafa gidin. Orada heykeli vardır. Aradığınız yer, pidecinin yanı.” dedi. İşaret ettiği yöne doğru yürüdük. Bir arsadan geçtik. Önce heykeli, sonra pideciyi ve ardından Sabahattin Ali Anı Evi yazısını gördük.

2 Nisan 2021 yılında ziyarete açılan anı evinin kapısı kapalıydı. Kapıya yaklaştık. “Kapı kapalı. Kimse yok galiba.” dedim. “Açık. Açık.” dedi birisi, içeriden. Kapı açıldı. Biraz zayıfca, güleç yüzlü bir kadın özel güvenlikçi göründü. “Buyurun.” dedi.

Girişte solda bir masa ve üzerinde bir defter vardı. “Çıkışta adınızı yazacağım. Kimlerin gelip ziyaret ettiğini bilmek için.” dedi. Giriş parası alınmıyormuş. İstediğimiz gibi gezip görebilir, fotoğraf çekebilirmişiz.

Anı evi, kapıdan içeri girip adım attığımız yer, ondan sonraki açık alan ve üst kattan oluşuyordu.

Her tarafı dolaştık. Bizim dışımızda dolaşan başka genç çiftler de vardı.

Anı evi çok sade düzenlenmişti. Sabahattin Ali, çocukluk ve gençlik yıllarında bu evde yaşamış. “Ev içerisinde Sabahattin Ali'ye ait kişisel eşyalar, el yazıları, fotoğraflar, mektuplar, kitaplar ve özel bazı belgeler sergileniyordu. Kızı Filiz Ali tarafından bağışlanan gözlüğü, piposu, takım elbisesi, fotoğrafları ve el yazması şiirleri müzenin en dikkat çekici eserleri arasında yer almaktaydı.

Anı evinde ayrıca yazarın yaşam öyküsünü anlatan görseller, eserlerinden bölümler, döneme ait belgeler ve Edremit ile olan bağını ortaya koyan bilgi panoları bulunmaktaydı. Sabahattin Ali'nin eserlerine ilham veren Kazdağları, Edremit ve çevresine ilişkin anlatımlar da ziyaretçilere sunulmaktaydı.”

Güre'deki Özel Kazdağları Müzesi içerisinde yer alan Sabahattin Ali ile ilgili bölümü ve Edremit'teki Sabahattin Ali Ani Evi'ni gezip görünce ayırdına vardım, Sabahattin Ali'nin Hasanboğuldu Hikayesi'ni ve Kuyucaklı Yusuf romanını hangi saiklerle yazdığını. Bu müze gezileri, bu nedenle de benim için çok yararlı ve öğretici oldu.

Çıkışa geldiğimizde, özel güvenlikçi kadın kibarca Sevda ile benim birlikte fotoğrafımızı çekebileceğini söyledi. Kabul ettik. Sonra ismimizi sordu, söyledik. Deftere kaydetti. Dışarıya çıktık.

Anı Evi'nin bulunduğu mahalledeki yapılar, eski yapılar. Muhtemelen önümüzdeki süreçte müteahhitler ya da Edremit Belediyesi bu bölgede yeni yapıların yapılmasının yolunu bir biçimde açarlar. Umalım ki, Sabahattin Ali Anı Evi orijinal haliyle korunsun!

(Bitti)