Doç. Dr. Mehmet Günlük / MSKÜ Milas Meslek Yükesekokulu

Milas Meslek Yüksekokulu Müdürümüz ve aynı zamanda Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Turizm Fakültesi öğretim üyesi olan, yirmi altı yıllık dostum Prof. Dr. Hüseyin Çeken’in davetli konuşmacı olarak katıldığı “Tarihte Safranbolu Sempozyumu” sonrasında yaptığı paylaşım, bende bir kez daha kendisiyle gurur duygusu uyandırırken; bir Milaslı olarak aynı zamanda derin bir üzüntü ve Safranbolu’ya yönelik haklı bir hayranlık hissi doğurmuştur.

Prof. Dr. Çeken’in paylaştığı fotoğraflardan birinde yer alan afişte, Safranbolu’nun 31 yıldır UNESCO Dünya Mirası (Tarihi Kentler) Listesi’nde bulunduğunu fark etmek, kentin kültür ve tarih turizminden elde ettiği ekonomik kazanımların arka planını anlamak açısından son derece açıklayıcı bir veri sunmaktadır.

Safranbolu örneğinde dikkat çeken temel unsur, yaklaşık otuzbir yıl önce bu kentin tarihsel ve kültürel birikimini uluslararası ölçekte koruma altına almayı öngörebilen ve bunu başarabilen vizyoner bir yerel yönetim anlayışının varlığıdır. Safranbolu’ya duyulan imrenmenin temelinde de tam olarak bu öngörü, kararlılık ve kurumsal başarı yatmaktadır.

Ege’nin kalbinde, binlerce yıllık tarih katmanlarını hâlâ canlı biçimde taşıyan Milas; Karia’dan Roma’ya, Bizans’tan Menteşeoğulları ve Osmanlı’ya uzanan benzersiz bir kültürel mirasa sahiptir. Euromos Antik Kenti’ndeki görkemli Zeus Lepsynos Tapınağı, Uzunyuva’daki Hekatomnos Anıt Mezarı, Baltalı Kapı, Gümüşkesen Anıtı ve geleneksel Milas evleri… Bu liste uzayıp gidiyor. Buna rağmen Milas’ın UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer almaması, yalnızca bir ihmal değil; açık bir vizyon ve sorumluluk eksikliğidir.

UNESCO listesi bir “etiket” değil, kültürel mirasın korunması ve dünyaya tanıtılması için güçlü bir araçtır. Milas gibi tarihsel sürekliliği bu denli açık olan bir kentin bu listenin dışında kalması, yerel ve merkezi yönetimlerin kültürel mirasa yaklaşımını sorgulatmaktadır. Çünkü sorun Milas’ın yetersizliği değil; Milas’ı hak ettiği şekilde anlatamayan, savunamayan ve sahiplenemeyen bir anlayıştır.

Bugün birçok kent, Milas kadar köklü bir geçmişe sahip olmamasına rağmen, doğru dosyalama, bilimsel hazırlık ve kararlı bir kamu iradesiyle UNESCO listesine girmeyi başarmıştır. Milas ise çoğu zaman günü kurtaran projelere, betonlaşma baskısına ve parçalı koruma anlayışına teslim edilmiştir. Oysa bu topraklar, yalnızca bugünün değil, insanlık tarihinin ortak mirasıdır.

Daha da düşündürücü olan, Milas’ın bu zenginliğinin yerel halk tarafından bile yeterince bilinmemesidir. Tanıtım eksikliği, koruma bilincinin zayıflığı ve kurumsal koordinasyonsuzluk, UNESCO yolundaki en büyük engellerdir. Kültürel miras, yalnızca kazı alanlarında değil; siyasi iradede, yerel yönetimlerin önceliklerinde ve toplumsal farkındalıkta korunur.

Milas’ın UNESCO listesinde yer almaması kader değildir. Bu durum, değiştirilebilir bir tercihin sonucudur. Gerekli olan şey; bilim insanlarının, sivil toplumun, yerel yönetimlerin ve merkezi idarenin ortak bir hedefte buluşmasıdır. Milas için hazırlanacak güçlü, tutarlı ve uzun vadeli bir UNESCO dosyası, bu kente geç kalınmış bir adalet sağlayacaktır.

Milas, sessizce bekleyen bir açık hava müzesi değil; hak ettiği değeri talep eden yaşayan bir tarihtir. UNESCO listesi, Milas’a bir lütuf değil; Milas’ın insanlık tarihine sunduklarının doğal bir karşılığıdır. Bu gerçek ne kadar geç kabul edilirse, kaybedilen zaman da o kadar ağır olacaktır.