AV. ARİF ALİ CANGI / Konuk Yazar

Danıştay ÇED kapsam dışı görüşünün iptali istemini reddeden Muğla 2. İdare Mahkemesi kararını bozdu. Akbelen davası yeniden başlıyor;

Yatağan, Yeniköy ve Kemerköy Termik Santralleri ile onlara kömür sağlayan işletmelerin ÇED kapsamı dışında tutulmaları en önemli denetimsizlikti. Söz konusu termik santrallerin ilk ÇED Yönetmeliğinin yürürlüğe girdiği 07.02.19993 tarihinden önce faaliyette olmaları, kömür sahalarına ilişkin ruhsatlandırmanın da o tarihten önce yapılmış olması nedeniyle, şimdiye kadar hukuka aykırı şekilde  ÇED süreci işletilmeden santraller kapasitelerini artırdılar, yeni yeni kömür işletmeleri açıldı.

Akbeleni koruma mücadelesi  başladığından bu yana kapasitesi artırılan termik santrallerin, açılan yeni maden ocaklarının çevresel etkilerinin değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürerek davalar açtık. Bu dava da Akbelen ormanının Yeniköy Kemerköy A.Ş.'ye linyit maden ocağı olarak işletilmesi amaçlı tahsis edilmesi, 24 Temmuz 2023 sabahından itibaren işlenen ekokırım suçu sonucu ormanın yok edilmesinden sonra, maden işletmesinin başlamadan önce çevresel etki değerlendirmesinin yapılıp yapılmadığını soruşturmamız üzerine açtığımız davadır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın ÇED kapsam dışı görüşünün iptali davasıdır.

Muğla 2. İdare Mahkemesi ısrarlı taleplerimize rağmen gereken araştırmaları yapmadan, mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yapmadan, davalı bakanlığın ve müdahil şirketin beyanlarını peşinen doğru kabul ederek soyut değerlendirmelerle davanın reddine karar vermişti. Temyiz etmemiz üzerine  Danıştay 4.Dairesi kararı bozdu.

Bozma kararında, "proje kapsamında ÇED kapsam dışı kararına konu alanın izin ve ruhsatların sınırlarında bulunup bulunmadığı, çalışma alanı koordinatlarında, üretim yöntemi ve üretim miktarında değişiklik bulunup bulunmadığı ve 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun geçici 3. maddesi kapsamında kapsam dışı kararına konu termik santrallerin gerçekleştirilmesi bakımından zorunlu yapı ve tesis niteliğinde olup olmadığı konularıyla sınırlı olmak üzere; çevre mühendisi, maden mühendisi ve harita mühendisi başta olmak üzere, projenin mahiyeti ve yukarıda kapsamı belirtilen keşif ve bilirkişi incelemesinin sınırları da gözetilerek, gerekirse başka dallardan uzmanların da bulunduğu, mümkünse üniversite öğretim üyelerinden oluşan bilirkişi heyetiyle yerinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak, bunun sonucunda hazırlanacak bilirkişi raporu dikkate alınarak, işin esası hakkında yeniden karar verilmesi gerekmekte olup; eksik incelemeye dayalı olarak davanın reddi yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir." deniliyor.

Bundan sonra ne olacak? Akbelen sahasında bilirkişilerle keşif ve inceleme yapılacak, alınacak rapora göre karar verilecek. Bu Akbelen Ormanı sahasının yeniden Türkiye gündemine getirmemizi, orada yapılan ekolojik yıkımı ifşa etmemizi  sağlayacaktır. Keşif sonucun davayı kazanma şansımız vardır. O durumda ÇED süreci işletilmeden Akbelen sahasında madencilik faaliyetine başlanamayacak.

Bozma kararı üzerine, Mahkemeden; Anayasaya aykırı 7554 Sayılı Kanununun 11.maddesi ile Maden Kanununa eklenen Geçici 45. maddesi ile bu kanunun uygulanmasına ilişkin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının 4 Ağustos bakanlık oluru olan Usul ve Esaslar adlı düzenleyici işlemle her an maden sahası içindeki Zeytinler taşınmak suretiyle maden işletmesine başlanabileceğini, o durumda dava sonunda davanın kabulüne karar verilse bile hukuka aykırı faaliyetin yaratacağı ekolojik yıkımın telafisi mümkün olamayacağından, keşif ve  bilirkişi incelemesi üzerine düzenlenecek rapor sonra yeniden  karar verilmek üzere  yürütmeyi durdurma kararı verilmesini istedik. Bu kararın verilmesi halinde Akbelen sahasındaki zeytinler, 7554 sayılı kanunun anayasal denetimine ilişkin Anayasa Mahkemesi kararına kadar kurtulmuş olacaktır.